3. โบราณสถานเมืองศรีมโหสถ






สถานที่ตั้ง
ตั้งอยู่ที่บ้านโคกวัด ตำบลโคกปีบ ทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ของตัวเมืองปราจีนบุรี ห่างออกไปประมาณ 20 กิโลเมตรเท่านั้น
ใกล้ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 319 และอยู่ห่างจากตัวอำเภอศรีมโหสถไปทางทิศตะวันออกเล็กน้อย ในเขตตำบลโคกปีบ อำเภอ
ศรีมโหสถ จังหวัดปราจีนบุรี โดยมีที่ตั้งอยู่ในบริเวณ 3 หมู่บ้านด้วยกัน ได้แก่ บ้านสระมะเขือ บ้านโคกวัด และบ้านหนองสะแก

ความสำคัญ
เป็นเมืองโบราณสถานสมัยทวารวดีขนาดใหญ่ มีลักษณะเป็นรูปไข่หรือสี่เหลี่ยมผืนผ้ามุมมน มีความกว้าง 700 เมตร ยาว 1,550 เมตร เนื้อที่ทั้งหมด 742 ไร่ 2 งาน 25 ตารางวา ลักษณะของเมืองมีคูคลอง และคันดินกำแพงเมืองล้อมรอบคูน้ำ ภายในเมืองมี
โบราณสถาน เนินดิน สระน้ำ บ่อน้ำ กระจัดกระจายอยู่ทั่วไปกว่า 100 แห่ง สันนิษฐานว่าสร้างขึ้นในสมัยทวารวดี หลักฐานส่วนใหญ่
ที่พบมักจะเกี่ยวเนื่องกับศาสนาพราหมณ์ หรือฮินดู เช่น เทวาลัย เทวรูป ศิวลึงค์ โบราณสถานที่สำคัญในเมืองศรีมโหสถประกอบด้วย
กลุ่มโบราณสถานกลางเมือง อายุราวพุทธศตวรรษที่ 18 เป็นหมู่เทวาลัย ฐานก่อด้วยศิลาแลง ด้านบนก่อด้วยอิฐ ด้านหลังมีบ่อน้ำ
ก่อด้วยศิลาแลง อายุราวพุทธศตวรรษที่ 11-12 ภูเขาทอง เป็นเจดีย์รูปกลม ลักษณะเหมือนโอ่งคว่ำสมัยทวารวดี โบราณสถานสระแก้ว เป็นโบราณสถานที่เป็นสระน้ำโบราณขนาดกว้าง 14.40-42.70 เมตร ขุดลงไปในชั้นของศิลาแลงธรรมชาติ ตั้งอยู่นอกเมือง
ศรีมโหสถไปทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ ตัวสระเป็นรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัส มีทางลงทำเป็นขั้นบันได ผนังขอบสระทุกด้านมีการแกะสลัก
ภาพนูนต่ำเป็นรูปสัตว์ต่าง ๆ เช่น รูปช้าง มังกร สิงห์ หมู กินรี งูพันเสา สัตว์เหล่านี้เป็นสัตว์ชั้นสูง สันนิษฐานว่าเป็นสระน้ำศักดิ์สิทธิ์
ที่ใช้ประกอบพิธีกรรมทางศาสนาของกษัตริย์เมืองศรีมโหสถ อายุราวพุทธศตวรรษที่ 10-11